Emotie versus ratio

Er zijn boekenkasten over volgeschreven: de voor- en nadelen van emotie bij het nemen van beslissingen en het leven van je leven. En telkens komt emotie uit de strijd als de overwinnaar: Mensen hebben recht op emotie, emotie maakt ons mensen tot mensen, uit emotie komt liefde, empathie, mededogen. Klinkende woorden, vol overtuigingskracht. Na het ‘een man mag niet huilen’-tijdperk van onze voorouders, zijn we in het voetspoor van hordes assertiviteits-gelovigen de kant opgegaan van ‘uiten is goed voor je’. Hele volksstammen therapeuten en coaches roepen in koor: “Toon je kwetsbaar, laat je echte Ik zien”. Emotie als ontsnappingsventiel van wat anders ‘opgekropt’ zou worden en tot ‘innerlijke verminking’ zou leiden.

Maar toch is dit onzin, in belangrijke mate zelfs. Emotie is nu een belangrijke oorzaak van rot in ons bestel en in onze samenleving. Oorzaak van onnodige conflicten, dwaze besluitvorming, xenofobie en collectieve angst voor de toekomst. Emotie is alleen geschikt te hanteren als ze door de ratio ingeschat en gewogen meegenomen kan worden in de afwegingen.

Voor u nu emotioneel wordt en deze column weg klikt: laat me dit uitleggen: Emotie komtblog2 principieel voort uit ons meest elementaire en evolutionair oudste overlevingsinstrument: onze hersenstam (reptielenbrein). In ons limbisch systeem (zoogdierenbrein) vinden een paar aanpassingen plaats waardoor emotie geschikt gemaakt wordt voor verbinding en samenleven. Het doel ervan blijft echter om te overleven (samen voor ons eigen!). Deze twee breinonderdelen zijn dan ook van nature voorwaardelijk. In de Neo Cortex (menselijk brein) wordt emotie voorts ingezet voor hogere doelen, abstracte omschrijvingen van platonische ideaalbeelden enzo. Hier mist de link naar overleven dan ook. Onvoorwaardelijkheid doet haar intrede!

Ergens zijn we de oer-logica kwijtgeraakt dat emotie met overleven te maken heeft en verbinding en samenleven ook. Het zóu een goed ding geweest zijn als we die  logica kwijtgeraakt waren met als reden dat emotie en verbinding hun evolutionaire en onbedreigende plaats gekregen hadden: Als we nu inzagen dat we met recht in de meest vreedzame tijd sinds het ontstaan van de mensheid leven, dan zouden we deze overlevingsimpulsen op een veel bescheidener plek kunnen zetten en alleen dan van stal kunnen halen als we daadwerkelijk bedreigd wórden (niet zo levendig houden als nu omdat we ons altijd bedreigd voélen!).

Dat we ons zo bedreigd voelen, dat we zoveel emoties, angsten en alarmbellen hebben, heeft dan ook niet te maken met de situatie van de wereld om ons heen, maar met de onverwerkte trauma’s, gebeurtenissen en overige hobbels in ons leven tot nu toe. Alles wat onverwerkt is, blijft in de weg zitten totdat het opgelost is. De mythe van de losgelaten en daardoor losgeslagen emotie als medicijn tegen vroegere pijnen is hierin ontstaan. Wat we feitelijk doen, is het laten ontsnappen van stoom, zonder de ketel van het vuur te halen! Wat we dus eigenlijk zouden moeten doen, is teruggaan naar de oorzaak en het vuur uitzetten!

In de psychologie en in de psychiatrie blijven behandelingen steken in het aanpakken van de getoonde symptomen. Psychologen doen aan herbeleving: “voel maar hoe heet de bodem van je ketel is en leer daarvan!” Aldus traumaversterkend en eindeloos. Psychiaters geloven in de kracht van het pilletje: “Onderdruk de stoom!”

De echte oplossing zit heel ergens anders! Als iemand een oud trauma heeft (en op een schaal van 0-100 hebben we allemaal onze deuken opgelopen!), dat tot nu toe niet heeft blog1kunnen verwerken, dan ligt de heling in het compenseren van het gemis dat door het trauma ontstaan is.  Niet door het gemis te vervangen (door eten of iets dergelijks) maar door de lering van toen in het nu op te doen.

De mens volgt in zijn leven de hiernaast geschetste ontwikkeling van eencellige bij de conceptie tot aan het dienende aspect van de opa/oma. In elk van de fasen hiernaast dient evolutionair iets geleerd te worden. Telkens ter versteviging van het leven en ter voorbereiding op wat komen gaat.

Bij de meeste mensen worden de leerprocessen in de diverse fasen enigermate verstoord. Niet alleen door trauma’s in de zwaar beladen betekenis van het woord, maar ook door opvoedingsdogma’s als: “een baby moet regelmaat hebben” , of “een baby moet huilen, dat is goed voor zijn longen”. Dit soort mentale concepten van tekentafelgeleerden (zoals Spock) druisen in tegen de natuurlijke behoeften van baby’s en kleine kinderen en veroorzaken daardoor lacunes in het leerproces.

Deze lacunes worden niet gevuld door er opnieuw naar te kijken,  zoals in veel psychologische behandelingen, noch door ze te onderdrukken zoals in de psychiatrie. Ze worden gevuld door de mens de ervaring die geleerd had moeten worden alsnog te laten leren.

Voorbeeld:

Een gebrek aan onvoorwaardelijke aandacht en ondersteuning in de eerste fase van een leven, kan leiden tot gedrag dat constant aandachttrekkend is. Profileringsdrang, toneelspel of heerszucht kunnen daar voorbeelden van zijn. Door iemand ‘onder te dompelen’ in onvoorwaardelijke acceptatie, kan een gebrek aan aandacht in de bedoelde periode verholpen worden. Daardoor vervalt de diep van binnen huizende en vaak onverklaarbare (en onherkenbare) drang naar aandacht in het nu.

Kortom: als emotie een reden heeft in het hier en nu, mag ze geuit worden tegen de veroorzaker ervan, met als bedoeling de ontstane emotie op te lossen. Heeft ze haar ontstaan in het ‘ooit’, dan is uiting enkel ongegeneerde incontinentie, en daarmee ongepast en emotievergrotend in plaats van oplossend. Dan moet de oorzaak gelokaliseerd worden en op passende wijze geheeld. Zodat emotie weer haar oorspronkelijke doel kan gaan dienen: het beschermen van het eigen leven!

Als we met medeneming van bovenstaande besluiten nemen, kan emotie tot de menswaardigheid van onze samenleving bijdragen. Blijven we echter de persoonlijke blokkades ontkennen of zelfs koesteren, dan houden we elkaar voor altijd in een emo-wurggreep!